De ziekte van Parkinson komt vaker voor bij mensen met een hoger inkomen en een hogere opleiding. Ook in het noorden van Nederland komt parkinson vaker voor. In de zuidelijke provincies komt minder parkinson voor. Mannen lopen een groter risico dan vrouwen, en het risico neemt toe met de leeftijd, met een piek tussen 75 en 85 jaar. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek door onderzoekers van Universiteit Utrecht en Radboudumc naar het aantal nieuwe patiënten en verspreiding van parkinson in Nederland tussen 2017 en 2022.
Het onderzoek biedt de eerste landelijke analyse van het aantal nieuwe patiënten per jaar (de incidentie) en ruimtelijke verdeling van de ziekte van Parkinson in Nederland. Onderzoekers van Universiteit Utrecht en Radboudumc koppelden hiervoor verschillende informatie over gezondheid, leeftijd, werk en inkomen. Nieuwe diagnoses van parkinson zijn berekend op basis van overlijdensakten, medicijnvoorschriften, zorgverzekeringsclaims en ziekenhuisgegevens.
Kaart incidentie parkinson Nederland
Toename van het aantal nieuwe patiënten per jaar blijft stabiel
Het aantal nieuwe patiënten per jaar (gecorrigeerd voor het aantal mensen in Nederland) blijft stabiel. Uit de analyse blijkt dat er tussen 2017 en 2022 gemiddeld 3.724 nieuwe diagnoses van parkinson per jaar werden vastgesteld. Dat het totaal aantal patiënten met parkinson in Nederland ondertussen wel toeneemt, komt doordat mensen langer leven met de ziekte. Mensen overlijden eerder mét parkinson, dan áán parkinson. Dit is mede het succes van ParkinsonNet, een netwerk van zorgverleners die gespecialiseerd zijn in zorg voor mensen met parkinson.
Forse regionale verschillen
De studie toont duidelijke geografische verschillen: sommige regio’s vertonen een hoger risico dan andere. In het noorden van Nederland komt parkinson vaker voor dan in het zuiden van Nederland. Ook zagen de onderzoekers dat het risico op parkinson groter is onder mannen, hoogopgeleiden, en dat het risico op parkinson toeneemt met de leeftijd.
Rol omgevingsfactoren
Een belangrijke vraag is hoe de verschillen verklaard kunnen worden. De geografische spreiding van parkinson op het moment van diagnose komt niet duidelijk overeen met de verspreiding van mogelijke risicofactoren, zoals luchtvervuiling of bepaalde vormen van landbouw. Zo is de luchtkwaliteit in het noorden van Nederland bijvoorbeeld relatief goed. Dit betekent niet dat er géén verband is met omgevingsfactoren. Omgevingsfactoren hebben elk apart slechts een beperkte invloed, maar omdat bijna iedereen eraan wordt blootgesteld, kunnen ze samen toch een belangrijke rol spelen.
Bovendien wordt het risico op parkinson bepaald door blootstelling gedurende een lange periode van minimaal 10 jaar, en vermoedelijk nog veel langer. In dit onderzoek is het woonadres ten tijde van de diagnose meegenomen. Verbanden met specifieke omgevingsfactoren worden vaak pas goed zichtbaar wanneer niet naar een heel gebied wordt gekeken, maar naar afzonderlijke personen, inclusief hun woongeschiedenis. Daarom is verder onderzoek – op individueel niveau – noodzakelijk.
Help parkinson te stoppen
Vervolgonderzoek
Op dit moment loopt hiervoor het landelijke OBO2-programma, waarin het RIVM, Nivel en het IRAS (Institute for Risk Assessment Sciences) van Universiteit Utrecht onderzoeken of mensen ziek kunnen worden of kunnen zijn geworden door blootstelling aan bestrijdingsmiddelen in de omgeving. In twee aanvullende onderzoeken wordt hierbij ook naar parkinson gekeken. Eén van deze onderzoeken is een samenwerking tussen Radboudumc en IRAS, het zogeheten PD-PEST-onderzoek. In deze studie wordt de rol van pesticiden en andere omgevingsfactoren onderzocht op individueel niveau. Dit is tot nu toe het meest grootschalige patiënt-controleonderzoek naar parkinson in Nederland.
Over parkinson
In Nederland leven zo’n 63.000 mensen met parkinson. Deze ziekte geeft zeer uiteenlopende klachten zoals trillen, traagheid van bewegen, spierstijfheid en niet-motorische klachten zoals stemmingsklachten, slaapproblemen en cognitieve stoornissen. Voor deze progressieve ziekte bestaat nog geen genezing. De aandoening ontstaat doordat cellen in de hersenen die de stof dopamine produceren, afsterven. De oorzaak daarvan is nog niet bekend, maar waarschijnlijk spelen verschillende factoren, waaronder blootstelling aan bepaalde chemische stoffen en erfelijke aanleg, een rol.
Over deze publicatie
Dit onderzoek is gepubliceerd in The Lancet Regional Health – Europe: ‘Incidence and spatial variation of Parkinson’s Disease in the Netherlands (2017-2022): a population-based study’ – Mariana Simões, Susan Peters, Anke Huss, Sirwan K.L. Darweesh, Bastiaan R. Bloem, Roel Vermeulen. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101565.
ParkinsonNederland wil zo snel mogelijk de ziekte afremmen en genezen en tegelijk de zorg verbeteren voor mensen die nú parkinson hebben. Daarom investeren we in onderzoek en innovaties die het verschil maken voor mensen met parkinson.